अखंडध्यान — समास 2: भिक्षानिरुपण

ब्राह्मणाची मुख्य दीक्षा । मागितली पाहिजे भिक्षा । वों भवति या पक्षा । रक्षिलें पाहिजे ॥ १ ॥

ब्राह्मणाच्या जीवन आचारामध्यें " भिक्षा मागणें " हें प्रमुख लक्षण आहे. ॐ भवति भिक्षां देहि या ब्रीदाचे रक्षण केलें पाहिजे.

The principle duty of a brahmin is to request bhiksha/alms. "aum, give some alms." This `speech' should be carefully guarded when requesting bhiksha/alms (`I am He' and for the body there is begging).

भिक्षा मागोन जो जेविला । तो निराहारी बोलिला । प्रतिग्रहावेगळा जाला । भिक्षा मागतां ॥ २ ॥

जो साधक भिक्षा मागून जेवतो, तो निराहारी म्हणून ओळखला जातो. त्यानें भिक्षा मागून पोट भरल्यानें कोणाकडून फुकट दान घेतल्याचा दोष त्यास लागत नाही.

If it is that purush who eats this requested bhiksha then, there will be this `speech' and then He is observing a fast (ie. He is the Knower and He is the food and the eating also). Asking for bhiksha is altogether different from receiving a gift (maharaj- have no desire in mind).

संतासंत जे जन । तेथें कोरान्न मागोन करी भोजन । तेणें केलें अमृतप्राशन । प्रतिदिनीं ॥ ३ ॥

सज्जन आणि दुर्जन दोन्ही तर्‍हेचे लोक जेथें राहतात अशा वस्तीमध्यें कोरडी भिक्षा मागून जो पोट भरतो, तो रोज अमृताचे सेवन करतो, असें म्हणावें.

When there has been this vivek between the eternal and non-eternal then, it is brahman who is requesting this simplest of `food' and it is brahman who enjoys that. Due to this, there is the daily `drinking of immortal nectar' (ie. as long as `I am' is there, you cannot die).

ऐसा भिक्षेचा महिमा । भिक्षा माने सर्वोत्तमा । ईश्र्वराचा अगाध महिमा । तोहि भिक्षा मागे ॥ ४ ॥

भिक्षा मागण्याचा महिमा असा आहे. भगवंताला भिक्षा पसंत आहे. श्रीशंकराचा थोरपणा केवढा मोठा आहे, पण तो देखील भिक्षा मागतो.

Such is the greatness of bhiksha. Only that purush enjoys this bhiksha. The greatness of ishwara/shiva is truly unfathomable, but even He requests for bhiksha only (He enjoys whatever comes, without any desire in mind).

दत्त गोरक्ष आदिकरुनी । सिद्ध भिक्षा मागती जनीं । निस्पृहता भिक्षेपासुनी । प्रगट होये ॥ ५ ॥

दत्त, गोरखनाथ इत्यादि सिद्धसुद्धां लोकांमध्यें भिक्षा मागतात. भिक्षा मागण्यामध्यें निस्पृहता प्रगट होते.

datta, goraksha and others like them asked for bhiksha and the siddha/accomplished within this world asks for bhiksha. Due to bhiksha, desirelessness manifests (let whatever comes be sufficient; I am requesting for this body only).

वार लाऊन बैसला । तरी तो पराधेन जाला । तैसीच नित्यावळीला । स्वतंत्रता कैंची ॥ ६ ॥

जो माणूस वार लावून जेवतो किंवा पोट भरतो, तो पराधीन बनतो. त्याचप्रमाणें जो एखाद्या माणसाच्या घरी रोज जेवतो, त्याचे स्वातंत्र्य नष्ट होते.

When one fixes a day to sit and eat somewhere then that atma becomes dependent. If this is done every day then, how can there be the independence of that atma?

आठां दिवसां धान्य मेळविलें । तरी तें कंटाळवाणें जालें । प्राणी येकायेकीं चेवलें । नित्यनूतनतेपासुनी ॥ ७ ॥

रोजची भिक्षा न करतां आठ दिवसांची भिक्षा मागण्याची पद्धत ठेवणे योग्य नाहीं. तें कंटाळवाणें होते. रोज भिक्षा मागल्यानें जी नित्यनूतनता, रोजचा नवीनपणा असतो तो चटदिशीं नाहींसा होतो.

If a week's supply of grain is collected, then that which is `ever new' becomes choosy ("I want this and not that" etc.) and then in the prana, that brahman becomes a foolish jiva.

नित्य नूतन हिंडावें । उदंड देशाटण करावें । तरीच भिक्षा मागतां बरवें । श्र्लाघ्यवाणें ॥ ८ ॥

रोज नव्या नव्या ठिकाणी भिक्षेसाठीं हिंडावें, सपाटून प्रवास पर्यटन करावें. असें केलें तर भिक्षा मागण्याचें खरें कौतुकआहे.

That eternal and ever new should wander. That vast paramatma should travel all around and then only is the asking of bhiksha proper and praiseworthy.

अखंड भिक्षेचा अभ्यास । तयास वाटेना परदेश । जिकडे तिकडे स्वदेश । भुवनत्रैं ॥ ९ ॥

सदैव भिक्षा मागून पोट भरण्याची ज्याला सवय आहे, त्याला कोणताही प्रांत परदेश असा वाटत नाहीं. जिकडेतिकडे भुवनत्रयामध्यें स्वदेशच आहे, असे त्यास वाटते.

When that unbroken paramatma makes this practice of bhiksha then, that does not feel that this is a foreign place (maharaj everyone is a foreigner. They are away from the atma). Then, `Everywhere in the three worlds is my own place.' (maharaj when I went on the tour of `the world is Myself'...)

भिक्षा मागतां किरकों नये । भिक्षा मागतां लाजों नये । भिक्षा मागतां भागों नये । परिभ्रमण करावें ॥ १० ॥

भिक्षा मागण्यास कुरकुरु नये. भिक्षा मागतांना लाजूं नये. भिक्षा मागतांना थकून जाऊं नये. भिक्षेच्या निमित्यानें सारखें फिरत राहावें.

One should not complain while asking *bhiksha. One should not feel shame while asking bhiksha. One should not feel divided and so wander freely while asking bhiksha. *(To accept whatever comes without attraction or repulsion)

भिक्षा आणि चमत्कार । च्चाकाटती लहानथोर । कीर्ति वर्णी निरंतर । भगवंताची ॥ ११ ॥

एखादा माणूस भिक्षा मागतो पण चमत्कार करतो. असें ऐकल्यावर लहान मोठी माणसें आश्र्चर्यचकित होतात. तसेंच तो भगवंताची कीर्ति निरंतर गातो, हें पाहून सर्वांना कौतुक वाटते.

bhiksha brings this miracle of `I am' and that small jiva within that great brahman is struck with wonder and amazement. Then there is always the proclaiming of the pervasiveness of God.

भिक्षा म्हणिजे कामधेनु । सदा फळ नव्हे सामान्यु । भिक्षेस करी जो अमान्यु । तो करंटा जोगी ॥ १२ ॥

भिक्षा म्हणजे कामधेनूच होय. ती सदैव हवें तें फळ देणारी असल्यानें कांहीं सामान्य नव्हे. भिक्षा ज्याला मान्य नाही असा यति किंवा बैरागी भाग्यहीन समजावा.

bhiksha means the wish-fulfilling cow; it is the eternal fruit and it is not ordinary. But if that purush makes bhiksha faithlessly, then he is just a miserable renunciate.

भिक्षेनें वोळखी होती । भिक्षेनें भरम चुकती । सामान्य भिक्षा मान्य करिती । सकळ प्राणी ॥ १३ ॥

भिक्षेमुळें नव्या ओळखी होतात. भिक्षेनें चुकीच्या कल्पना नाहींश्या होतात. भिक्षा वाटते मामुली पण सर्वांना ती मान्य आहे यांत शंका नाहीं.

Due to bhiksha this `all' appears. Due to bhiksha delusion is forgotten. When that one within the prana makes bhiksha then, this `all' is being honoured.

भिक्षा म्हणिजे निर्भये स्थिती । भिक्षेनें प्रगटे महंती । स्वतंत्रता ईश्र्वरप्राप्ती । भिक्षागुणें ॥ १४ ॥

भिक्षा मागणारा माणूस निर्भय स्थितींत असतो. भिक्षा मागण्यानें महंतपणा प्रगट होतो. स्वातंत्र्य व भगवंताची प्राप्ति हे दोन गुण भिक्षा मागणारास प्राप्त होतात.

bhiksha is the state of fearlessness (ie. let whatever come, I don't care). Due to bhiksha, independence manifests in that purush and due to this pure sattwa guna of bhiksha, ishwara (ie. the Witness) is attained.

भिक्षेस नाहीं आडथाळा । भिक्षाहारी तो मोकळा । भिक्षेकरितां सार्थक वेळा । काळ जातो ॥ १५ ॥

भिक्षेला कधीं कसला आडथळा येत नाहीं. भिक्षेवर पोट भरणारा सदैव मोकळा असतो. भिक्षेच्या योगानें सगळा काळ सार्थकीं लावतां येतो.

There are no bindings in bhiksha and the one who eats of bhiksha is open and free. Due to bhiksha the period of the `many' acquires its meaning and goes to the `time of the all' (the mind becomes `I am'/knowledge)

भिक्षा म्हणिजे अमरवल्ली । जिकडे तिकडे लगडली । अवकाळीं फळदायेनी जाली । निर्ल्लजासी ॥ १६ ॥

भिक्षा म्हणजे अमृतवल्ली आहे. जिकडेतिकडे ती फळाफुलांनी बहरलेलीं असतें. एखाद्यावर जेव्हां अवदशा गुदरते, त्यावेळीं लाज सोडून भिक्षा मागणार्‍यास ती मोठी फलदायिनी होते.

bhiksha is an immortal vine and here, there, everywhere it bares fruits. To the one who is shameless, it is the giver of this fruit of `I am' in this difficult time (of "I am a body").

पृथ्वीमधें देश नाना । फिरतां उपवासी मरेना । कोणे येके ठाईं जना । जड नव्हे ॥ १७ ॥

पृथ्वीवर अनेक देश आहेत. त्या देशांमधून पर्यटन करतांना उपाशी मरण्याची पाळी येत नाहीं. भिक्षा मागणारा माणूस कोठल्याहि ठिकाणीं लोकांना जड होत नाहीं.

Within the great earth element there are `many' countries but by wandering on this fast one does not die (ie. the `many' brings death but this `I am' brings immortality). For when there is that place of the purush, there cannot be the inanimate and objective places of the people.

गोरज्या वाणिज्य कृषी । त्याहून प्रतिष्ठा भिक्षेसी । विसंभों नये झोळीसी । कदाकाळीं ॥ १८ ॥

गुरें पाळणें, व्यापार करणें आणि शेती करणें या व्यवसायांहून भिक्षेची प्रतिष्ठा, सामजिक स्थान अधिक आहे. म्हणून महंतानें आपली झोळी कधीं बाजूला करुं नये.

There is the tending of cows, commercial business and agriculture, but requesting for bhiksha is respected more than these. Therefore do not stop for a moment and stay in these begging professions (never take yourself as someone and beg for happiness, for happiness is your very nature).

भिक्षेऐसें नाहीं वैराग्य । वैराग्यापरतें नाहीं भाग्य । वैराग्य नस्तां अभाग्य । येकदेसी ॥ १९ ॥

भिक्षेसारखें वैराग्य नाहीं आणि वैराग्यासारखें भाग्य नाहीं. ज्या माणसापासहीं वैराग्य नाहीं, तो माणूस आकुंचित व अभागी समजावा.

There is no vairagya like bhiskha and there is nothing more fortunate than vairagya. Where there is no vairagya, there is the misfortune of being limited to one place.

कांहीं भिक्षा आहे म्हणावें । अल्पसंतोषी असावें । बहुत आणितां घ्यावें । मुष्टी येक ॥ २० ॥

कोणाच्या दारापुढें उभे राहून " कांहीं भिक्षा मिळेल कां? " असें मोठ्यानें म्हणावें. पुष्कळ भिक्षा घालायला आणली तर मूठभर घ्यावी. भिक्षा मागणारानें अल्पसंतोषीं असावें.

This `thing' should be called your bhiksha; one should be in the contentment of this `I am'. And after when this `I am' has been brought then, that very subtle brahman should be accepted.

सुखरुप भिक्षा मागणें । ऐसीं निस्पृहतेचीं लक्षणें । मृद वागविळास करणें । परम सौख्यकारी ॥ २१ ॥

मोठ्या प्रसन्नतेनें भिक्षा मागावी. निस्पृहतेची लक्षणें अशी आहेत. दुसर्‍याशी बोलतांना गोड मृदु शब्द बोलावेत. ऐकणारास आनंद वाटेल असा वाग्विलास असावा.

There is the happiness of `I am' when one asks for bhiksha and such is the attention of the desireless. By making this soft `speech', that Supreme is the giver of happiness.

ऐसी भिक्षेची स्थिती । अल्प बोलिलें येथामती । भिक्षा वांचवी विपत्ती । होणार काळीं ॥ २२ ॥

भिक्षेची स्थिती ही अशी असते. ती मी येथें यथामति सांगितली. पुढें येणार्‍या आपत्कालापासून भिक्षा माणसास वाचवते.

Such is this state of bhiksha. It is this soft `speech' of an understanding mind. bhiksha keeps one untouched/safe in the time of misfortune (having become a gross body) .