चौदा ब्रह्मांचा — समास 9: श्रवणनिरुपण

आतां श्रवण कैसें करावें । तेंहि सांगिजेल अवघें । श्रोता अवधान द्यावें । येकचित्तें ॥ १ ॥

श्रवण कसें करावें तें सगळें नीट सांगतो. एकाग्र होऊन श्रोत्यांनी तें अवधान देऊन ऐकावें.

Why should the mind make shravan when thoughtlessness has been understood? Still, first the good listener should give all their attention to this `I am' (ie. shravan) and then afterwards there can be the mind of that One (maharaj make your mind, His mind).

येक वगतृत्व श्रवणीं पडे । तेणें जालें समाधान मोडे । केला निश्र्चय विघडे । अकस्मात ॥ २ ॥

एखादे प्रवचन असें असतें कीं तें ऐकून आपलें समाधान भंग पावते. मनाचा केलेला निश्र्चय एकाएकी ढळतो.

But when there is loose talk then, the One within this `I am' comes tumbling down into the mind. Then samadhan is broken and conviction is suddenly destroyed. (That formless One tumbles down into the mind and and takes itself to be a name and form; maharaj- don't let them break your samadhi)

तें वगतृत्व त्यागावें । जें माईक स्वभावें । जेथें निश्र्चयाच्या नावें । सुन्याकार ॥ ३ ॥

असें भ्रम निर्माण करणारे व हानिकारक प्रवचन ऐकू नये. कारण ते ऐकून निश्र्चय निर्माण होत नाही.

Therefore that Reality should give up all loose talk and eventually even this mula maya, for it is also, by nature, untrue (even this `speech' is a false appearance on you, that Reality). When `here' you have faith in this `I am' then, you are a `dweller in zero' (ie. by forgetting everything, nothing remains ie. no things, names and forms remain. Still in this understanding of zero, you are there).

येक्या ग्रंथें निश्र्चय केला । तो दुजयानें उडविला । तेणें संशयोचि वाढला । जन्मवरी ॥ ४ ॥

एखादा ग्रंथ वाचल्यावर मनाचा निश्र्चय होतो. पण दुसरा ग्रंथ त्याच विषयावरील वाचला की, झालेला निश्र्चय उडून जातो. परत संशयच निर्माण होतो व वाढतो.

There had been the conviction of Oneness but that flew away due to this `I am' (ie. first a feeling of separation appeared, a Knower and a known). And when the Reality has this original doubt of `I am' then, this doubt only increases until you take a birth (ie. enter body consciousness. Taking yourself to be a body there are the three states of waking, dream and sleep. Upon awaking there is this feeling `I am' but almost immediately there begins the thoughts of this world. You are knowledge, it is knowledge that awakes but thoughts of a world outside of you creates a world outside of you and the feeling of individuality suddenly arises. This habit has become second nature and along with the `many' concepts there will be the concept of your having taken birth. But the body was born, you are knowledge). (This `I am' feeling is the original doubt. `Here' the gunas and elements are unmanifest. Objectification is the manifestation of these gunas and elements and then that Reality imagines itself to be one body in a world of `many' bodies and names and forms)

जेथें संशय तुटती । होये आशंकानिवृत्ती । अद्वैत ग्रंथ परमार्थी । श्रवण करावे ॥ ५ ॥

ज्या ग्रंथांच्या श्रवणाने संशय, शंका, आशंका यांचे पूर्ण निराकरण होते असे अद्वैत ग्रंथांचे श्रवण ऐकावे.

When `here' this doubt of `I am' is removed then, `there' there is the end of fear. But first the one following paramarth should make shravan and then there can be that *non-dual composition. *(To string together one continuous unbroken thoughtless composition)

जो मोक्षाचा अधिकारी । तो परमार्थपंथ धरी । प्रीति लागली अंतरीं । अद्वैतग्रंथाची ॥ ६ ॥

ज्याला मोक्ष हवा असतो, मोक्षाची तळमळ लागते तोच परमार्थ मार्ग धरतो. त्याच्याच मनांत अद्वैतग्रंथांचे प्रेम निर्माण होते.

That purush will be worthy of liberation if He keeps to the path of paramarth. Then there will be love for that non-dual composition that is hidden within this `I am'.

जेणें सांडिला इहलोक । जो परलोकींचा साधक । तेणें पाहावा विवेक । अद्वैतशास्त्रीं ॥ ७ ॥

परमार्थमार्ग धरुन या भवसागराची आसक्ती सोडून जो साधनाची तयारी करतो, त्यानें अद्वैतग्रंथांतील आत्मानात्मविवेकाचा अभ्यास करावा.

When one has set aside this world then, there is the sadhak of the world beyond (ie. by leaving off the thoughts of this world one will perceive the world as knowledge. The one who stays as knowledge is called a sadhak). Then one should understand this non-dual compostion that is within the shashtras (ie. the inner most meaning of neti, neti should be understood)

जयास पाहिजे अद्वैत । तयापुढें ठेविता द्वैत । तेणें क्षोभलें उठे चित्त । तया श्रोतयाचें ॥ ८ ॥

ज्याला अद्वैताचे विवेचन आवडते त्याला द्वैताचे विवेचन आवदत नाही.

Non-duality is required by mula maya but duality has been spread out in front of that Reality. Due to this disturbance there arises the mind of a listener (ie. in the mind of the good listener there is the feeling `I am' and the vision of this world beyond. And as long as you remain then, duality will not subside).

आवडीसारिखें मिळे । तेणें सुखचि उचंबळे । नाहीं तरी कंटाळे। मानस ऐकतां ॥ ९ ॥

आपल्याला आवडते तें ऐकावयास मिळाले तर माणसाच्या अंतरी सुखाच्या लाटा उचंबळतात. त्याच्या वेगळे ऐकावयाचा कंटाळा येतो.

If the mind meets that which it likes then, there will be an overflowing of pleasure (why do we have pleasure when our desires are fulfilled? Well for a moment, there is no desire and the mind becomes still and this is pleasure. Unfortunately due to habit, the thoughts again arise and disturb this stillness. But if the mind understands that nothing is true and turns to this `I am' then, there is bliss/ananda). Otherwise there will only be the listening of a tired mind (it is not awake to shravan and there is only worldly listening, worldly talk and worldly thoughts).

ज्याची उपासना जैसी । त्यासी प्रीति वाटे तैसी । तेथें वर्णितां दुजयासी । प्रशस्त न वटे ॥ १० ॥

जो साधक ज्या देवतेची उपासना करतो, तीच्याबद्दल त्याच्या मनांत प्रेम असते. त्याच्यापुढे दुसर्‍या देवतेचे वर्णन त्याला प्रशस्त वाटत नाही.

One's *upasana/worship is an indication of one's love for that Self.12 If in brahman you describe another then, that is hardly considered as praiseworthy (ie. it is not correct to appreciate the sagun and thus create otherness, when there is actually the non-dual nirgun and no-otherness. Such appreciation of this false `all' will lead to the further appreciations and confusions of an outside world). *(To take the mind that is seated with the objects of the world and seat it beside the Self)

प्रीतिचें लक्षण ऐसें । अंतरी उठे अनायासें । पाणी पाणवाटें जैसें । आपण चि धांवे ॥ ११ ॥

आपोआप मनांत उत्पन्न होणें हे प्रीतिचे लक्षण आहे. पाणी जसें उतारावर अनायासें धावतें तसाच प्रीतिचा स्वभाव आहे.

The nature of love is that it effortlessly arises in your inner space and flows like water flowing in water. In this way, you run to the protection of your Self.

तैसा जो आत्मज्ञानी नर । तयास नावडे इतर । तेथें पाहिजे सारासार । विचारणा ते ॥ १२ ॥

आत्मज्ञानी पुरुषालाही इतर विषय आवडत नाहीत. आत्मज्ञानानें भरलेले ग्रंथच त्याला आवडतात.

When the man becomes the atma-gnyani then, He does not like the separation caused by this other (ie. the duality of Knower and known or `all'). He wants only that thoughtless essence `there'.

जेथें कुळदेव्या भगवती । तेथें पाहिजे सप्तशती । इतर देवांची स्तुती । कामा न ये सर्वथा ॥ १३ ॥

ज्याच्या कुळांत देवीची उपासना असते त्याला सप्तशतीच हवी असते. इतर देवांची स्तुती, उपासना तेथें चालत नाही.

When your family goddess is bhagavati then, the seven hundred shlokas in praise of her are wanted and the praise of other gods is of absolutely no use.

घेतां अनंताच्या व्रता । तेथें न लगे भगवद्गीता । साधुजनासी वार्ता । फळाशेची नाहीं ॥ १४ ॥

जर कोणी अनंताचे व्रत घेतले तर ते सकाम असल्यानें फळाची आशा सोडण्यास सांगणारी भगवद्गीता तेथें कामाची नाही. ती साधुसंतास हवीच.

One who has taken a strict vow in order to gain something, does not want the bhagavat gita (ie. the non-dual composition that teaches the renunciation of the fruits of all actions). But for the sadhu, these rumours of the fruits of one's desires, do not exist.

वीरकंकण घालितां नाकीं । परीं तें शोभा पावेना कीं । जेथील तेथें आणिकीं । कामा न ये सर्वथा ॥ १५ ॥

हातावर घालावयाचें वीरकंकण जर नाकांत घातले तर तें शोभत नाही. ज्या वस्तूंचे जें ठिकाण असेल तेथेंच ती शोभून दिसते.

If a great warrior was to wear his victory bracelet on his nose then, it would look proper. In the same way, why to bring, `there' (brahman) within `here' (maya)? It is absolutely no use at all (everything has its proper place otherwise it is of no use).

नाना महात्में बोलिलीं । जेथील तेथें वंद्य जालीं । विपरीत करुन वाचिलीं । तरी तें विलक्षण ॥ १६ ॥

नाना तीर्थें आहेत, प्रत्येकाच माहात्म्य वेगवेगळे आहे. एका तीर्थाचे माहात्म्य त्याच तीर्थीं वाचावयाचे असते. तें दुसर्‍या तीर्थी वाचले तर तें विपरीत होऊन विलक्षण वाटते.

First the `many' should understand the greatness of this `speech' and then `there' within `here' should be praised. But if the opposite is uttered and the `many' are praised within brahman then, that Reality becomes something quite different (a world of imagined names and forms).

मलारमाहात्म द्वारकेसी । द्वारकामाहात्म नेलें कासीं । कासीमाहात्म वेंकटसीं । शोभा न पवे ॥ १७ ॥

मलारी माहात्म्य द्वारकेला वाचले. द्वारका माहात्म्य काशीला वाचले. काशी माहात्म्य तिरुपतीच्या व्यंकटेशापाशी वाचले. तर तें शोभत नाही.

If is not fitting to speak of the greatness of god malhari in dwarka (krishna's place) or tell of the greatness of dwarka in kashi (shiva's place). In the same way, the greatness of kashi should not be told in venkteshwar (vishnu's place).

ऐसें सांगतां असे वाड । परी जेथील तेथेंचि गोड । तैसी ज्ञानीयांस चाड । अद्वैत ग्रंथाची ॥ १८ ॥

असे प्रकार सांगायला गेले तर ते संपणार नाहींत. मूळ मुद्दा असा कीं जेथील तेथेंच शोभून दिसते. तसेंच ज्ञानी माणसाला अद्वैतग्रंथांचीच आवड असते त्याला इतर ग्रंथांची किंमत नसते.

It is only when that infinite is understood that `there'/brahman within `here'/maya is enjoyed. Then there is the gnyani and He is happy only with that non-dual composi- tion (He stings together an unbroken thoughtless composition and is in samadhan).

योगियांपुढें राहाण । परीक्षवंतांपुढें पाषाण । पंडितांपुढें डफगाण । शोभा न पवे ॥ १९ ॥

योग्यासमोर भुताटकीचे प्रयोग केले, जवाहीर जो रत्नांची पारख करणरा त्याच्यासमोर दगड ठेवला किंवा विद्वान माणसासमोर तमाशांतील गाणें म्हटले तर तें शोभणर नाही.

Otherwise it is just like a spiritual medium in front of a yogi or a stone being shown to a jeweller or a rustic ballad recited in front of a classical musician; it is not fitting.

वेदज्ञापुढें जती । निस्पृहापुढें फळश्रुती । ज्ञानीयांपुढें पोथी । कोकशास्त्राची ॥ २० ॥

वैदिक कर्मानुष्ठान करणारासमोर कर्मसन्यासी, जो खरा निःस्पृह आहे त्याच्यापुढें कर्माच्या फळाचे वर्णन केलें किंवा एखाद्या ज्ञानी माणसासमोर कामशास्त्राची पोथी ठेवली तर तें शोभणार नाही.

It would be like the vedas being placed before a jain monk or a book on how to achieve one's desires being set in front of one who is desireless or a text on lovemaking being placed in front of a gnyani.

ब्रह्मचर्यापुढें नाचणी । रासक्रीडा निरुपणीं । राजहंसापुढें पाणी । ठेविलें जैसें ॥ २१ ॥

एखद्या ब्रह्मचार्‍यासमोर नाचणारीण उभी केली, किंवा निर्गुण निराकार परब्रह्माच्या निरुपणांत रासक्रीडा सांगायला लागलात किंवा राजहंसापुढे पाणी आणून ठेवले तर तें शोभणार नाही.

It would be like a dancing girl performing before a brahmachari/ celibate monk or the telling of the gopis love for their shri krishna at a vedantic discourse. It would be like placing a pot of water before the royal swan.

तैसें अंतर्निष्ठांपुढें । ठेविलें श्रृंघारिक टिपडें । तेणें त्याचे कैसें घडे । समाधान ॥ २२ ॥

अंतरंगांतील स्वस्वरुपामध्यें रंगलेल्या आत्मनिष्ठासमोर शृंगारानें भरलेले चोपडें ठेवलें तर त्याचे समाधान होणार नाही.

If before an ascetic there is placed a book on the art of sex then, how could he gain samadhan from that?

रायास रंकाची आशा । तक्र सांगणें पीयुषा । संन्याशासी वोवसा । उचिष्ट चांडाळी ॥ २३ ॥

राजाला एखाद्या क्षुद्र वस्तुची लालूच दाखविणें म्हणजे वेडेपणा आहे. अमृतापुढें ताकाची स्तुती करणें अयोग्य आहे. किंवा वैराग्यसंपन्न संन्याशाला उष्त्या चांडाळीचे व्रत सांगणें हें शोभत नाही.

How could the King (ie. atma) have the hopes of a beggar or how could nectar be told of the sweetness of buttermilk? And how could a sannyasi be offered the leftover food from a low caste woman?

कर्मनिष्ठा वशीकर्ण । पंचाक्षरी निरुपण । तेथें भंगे अंतःकर्ण । सहजचि त्याचें ॥ २४ ॥

एखाद्या कर्मानुष्ठान करणार्‍याला वशीकरणाचा प्रयोग किंवा पंचाक्षरी माणसाला ब्रह्म निरुपण सांगितलें तर त्यांचे अतःकरण विटते.

Just as the mind of one who performs vedic rituals would get disturbed having to listen to a discourse on charms and spells, so too, that natural discourse `there' gets broken on account of this knowing.

तैसे परमार्थिक जन । तयांस नस्तां आत्मज्ञान । ग्रंथ वाचितां समाधान । होणार नाहीं ॥ २५ ॥

त्याचप्रमाणें ज्यांना खरी परमार्थाची आवड आहे अशा साधकवृत्तीच्या माणसांना आत्मज्ञान आवडते. तें ज्या ग्रंथांत नसते तो ग्रंथ वाचून त्यांचे समाधान होत नाही.

Just as the worldly cannot understand the knowledge of the atma so too, the one who follows paramarth will get no samadhan from a composition where the knowledge of atma does not exist.

आतां असो हें बोलणें । जयासि स्वहित करणें । तेणें सदा विचरणें । अद्वैतग्रंथीं ॥ २६ ॥

आतां हें बोलणें पुरें. ज्याला आत्मकल्याण साधावयाचे आहे त्यानें नेहमी अद्वैतग्रंथांचें श्रवण, वाचन व मनन करावे.

But as it is that thoughtless Self that has now become this `speech' then, by this action of mula maya you can once more gain your own Self. For by this `speech' there will arise that thoughtlessness that always stays within the non-dual composition.

आत्मज्ञानी येकचित्त । तेणें पाहाणें अद्वैत । येकांत स्थळीं निवांत । समाधान ॥ २७ ॥

आत्मज्ञानाची साधना करणार्‍या साधकानें निवांत अशा एकांतस्थळीं जाऊन एकाग्र मनानें अद्वैत ग्रंथ अभ्यासावेत. त्याने त्याचे समाधान होईल.

The atma gnyani has the mind of the One and due to this, non-duality is understood. Being in that place of aloneness, He is silent and He is samadhan.

बहुत प्रकारें पाहातां । ग्रंथ नाहीं अद्वैतापरता । परमार्थास तत्वता । तारुंच कीं ॥ २८ ॥

अनेक बाजूंनी विचार केल तर अद्वैत ग्रंथासारखा दुसरा ग्रंथ नाहीं असें अनुभवास येते. असा ग्रंथ परमार्थांत होडीसारखा उपयोगी पडतो.

The understanding of this `all' is not like that non-dual composition. Really how can duality ever rescue that non-dual paramarth?

इतर जे प्रपंचिक । हास्य विनोद नवरसिक । हित नव्हे तें पुस्तक । परमार्थासी ॥ २९ ॥

इतर प्रापंचिक विषयांवरील ग्रंथ आणि हास्य, विनोद आदिनीं नवरसानीं भरलेले ग्रंथ परमार्थांत उपयोगाचे नाहीत.

And when this `I am' is worldly then, there is humour, amusement, play and the *nine sentiments. But then the reading of such books can never bring any benefit to paramarth. *(Anger, joy, lust etc.)

जेणें परमार्थ वाढे । आंगी अनुताप चढे । भक्तीसाधन आवडे । त्या नाव ग्रंथ ॥ ३० ॥

ज्यानें परमार्थ वाढतो, अंगांत अनुताप उत्पन्न होऊन मन शुद्ध होते, साधना, भक्ती करावीशी वाटते, तोच खरा ग्रंथ होय.

Due to this understanding of `I am', paramarth increases and then in this `all' body, repentance arises. When one is fond of this sadhana there is devotion and when there is this `I am' then, that should be called a spiritual composition.

जो ऐकताच गर्व गळे । कां ते भ्रांतीच मावळे । नातरी येकसरें वोळे । मन भगवंती ॥ ३१ ॥

जो ऐकला कीं अभिमान नाहींसा होतो, भ्रम निघून जातो, मन त्याच्या वाचनानें भगवंताकडे वळते तोच खरा ग्रंथ.

When that purush `listens' then, his pride disappears for he understands, `How can I be this delusion that fades away?' Then his mind turns around and gathers itself in God.

जेणें होये उपरती । अवगुण पालटती । जेणें चुके अधोगती । त्या नाव ग्रंथ ॥ ३२ ॥

ज्याच्या वाचनाने विरक्ति प्राप्त होते. स्वभावांतील दोष कमी होतात, आणि ज्यानें अधोगती टळते, तोच खरा ग्रंथ होय.

When this `I am' is weary of worldly pursuits then, the wrong gunas get transformed; when this mula maya forgets this lowly downfallen condition then, there is this `I am' and that is a spiritual composition.

जेणे धारिष्ट चढे । जेणें परोपकार घडे । जेणें विषयवासना मोडे । त्या नाव ग्रंथ ॥ ३३ ॥

ज्यांने अंगांत धैर्य उत्पन्न होते, परोपकार करावासा वाटूं लागतो, आणि ज्याच्या वाचनाने, अभ्यासानें विषयवासना प्रवृत्ती मरते, त्यालाच ग्रंथ असें म्हणतात.

If due to mula maya, fortitude rises higher; if due to mula maya, that atma is accomplished; if due to mula maya the desire for sensual enjoyment is destroyed then, there is this `I am' and that should be called a scriptural composition (to forget this world and string together this continuous thought, `I am').

जेणें परत्रसाधन । जेणें ग्रंथें होये ज्ञान । जेणें होईजे पावन । या नाव ग्रंथ ॥ ३४ ॥

जो वाचला की, माणसाला परमार्थसाधन समजते, ज्याच्या श्रवणाने साधकाला आत्मज्ञान प्राप्त होते आणि ज्यामुळे माणुस कृतकृत्य होऊन पवित्र होतो तोच खर्‍या अर्थाने ग्रंथ होय.

If due to mula maya this `world beyond' is accomplished; if due to mula maya there is the composition of knowledge; if due to mula maya one is purified then, this is the scriptural composition `I am'.

ग्रंथ बहुत असती । नाना विधानें फळश्रुती । जेथें नुपजे विरक्ती भक्ती । तो ग्रंथचि नव्हे ॥ ३५ ॥

ग्रंथ पुष्कळ आहेत त्यामध्यें अनेक कर्मानुष्ठानें, व्रतवैकल्यें आणि त्यांची फळें सांगितली आहेत. परंतु ज्यांच्या अभ्यासानें विरक्ती उत्पन्न होऊन मनांत भक्ती निर्माण होत नाही, त्याला ग्रंथ म्हणता येत नाही.

When that continuous composition of this `all' gets placed in the `many' with its desires for the fruits of actions then, `here' there is no awakening of desireless devotion and that is not a spiritual composition.

मोक्षेंविण फळश्रुती । ते दुराशेची पोथी । ऐकतां ऐकतां पुढती । दुराशाचि वाढे ॥ ३६ ॥

मोक्षाचा मार्ग न दाखवतां ज्या ग्रंथामध्यें अनेक फळांचे वर्णन आधळते ती पोथी अशुभ वासना निर्माण करणारी व ती श्रवण करतां प्रापंचिक वासना वाढविणारीच असते.

If there is a promise of fruits desired and no liberation then, that Reality has become a book containing a bunch of papers full of insatiable hopes and listening over and over to these only increases such hopes.

श्रवणीं लोभ उपजेल जेथें । विवेक कैंचा असेल तेथें । बैसलीं दुराशेचीं भूतें । तया अधोगती ॥ ३७ ॥

ज्या ग्रंथांच्या श्रवणानें प्रपंचाचा लोभच वाढतो. त्या ठिकाणीं आत्मानात्म विवेक कसा असेल ? ज्याच्या उरावर दुराशेची भुतें बसली आहेत त्याची अधोगती होणार हें ठरलेलेच आहे.

If in shravan, desire and affections arise `here' then, how can there be vivek, `there'? Wherever the ghosts of hope are sitting there is only the ruin and disgrace of a lowly condition for that Reality.

ऐकोनिच फळश्रुती । पुढें तरी पावोन म्हणती । तयां जन्म अधोगती । सहजचि जाली ॥ ३८ ॥

ग्रंथामध्यें असलेली फळें ऐकून मानसांना वाटते कीं, तें फळ या जन्मी आपल्याला मिळाले नाही तरी पुढील जन्मी मिळेल. या भावनेमुळें परत जन्म घेण्याची अधोगती पत्करावी लागते.

When one hears about the fruits of action and that One says, "I will attain this" then, that natural Reality accepts a birth and there is the lowly condition of body consciousness (when you awake in the morning, you are knowledge. The moment you think, "I have this to do" then, you take birth in the body. Every morning is like this)

नाना फळें पक्षी खाती । तेणेंचि तयां होये तृप्ति । परी त्या चकोराचे चित्तीं । अमृत वसे ॥ ३९ ॥

इतर पक्षी निरनिराळीं फळें खातात व तृप्त होतात परंतु चकोर मात्र मनांमध्यें अमृताचाच हट्ट धरुन बसतो.

The fruits of the `many' are eaten by the `many' birds and they are contented by these. But the mind of that chakora bird only lives for the nectar (the good disciple is the chokora bird and this nectar is `I am').

तैसे संसारी मनुष्य । पाहे संसाराची वास । परी ते भगवंताचे अंश । भगवंतचि इच्छिती ॥ ४० ॥

त्याचप्रमाणें संसारांत रमलेलीं माणसें सांसारिक वासना धरुन बसतात. पण दैवी संपत्तीनें संपन्न असणारे भगवंतावर खरें प्रेम करणारे पुरुष फक्त भगवंताचीच अपेक्षा धरतात.

A man in samsar seeks only the ways of samsar but the one who lives as a part of God wishes only for the ways of God.

ज्ञानियास पाहिजे ज्ञान । भजकास पाहिजे भजन । साधकास पाहिजे साधन । इच्छेसारिखें ॥ ४१ ॥

जो ज्ञानमार्गी आहे त्यास ज्ञान आवडतें, भक्ताला भजन आवडते, तर साधकास मनासारखें साधन आवडते.

The gnyani wants knowledge/gnyan; the one who does bhajan wants bhajan; and the sadhak wants the sadhana that accompanies this `I am'.

परमार्थ्यास परमार्थ । स्वार्थ्यास पाहिजे स्वार्थ । कृपणास पाहिजे अर्थ । मनापासुनी ॥ ४२ ॥

जो परमार्थी आहे त्याला परमार्थ आवडतो. जो स्वार्थी आहे त्याला स्वार्थ आवडतो. तर कंजूषाला मनापासून द्रव्य आवडते.

paramarth wants only paramarth; the wealth of the Self wants only the wealth of the Self; and the miser wants the wealth that comes from his mind.

योगियांस पाहिजे योग । भोगियांस पाहिजे भोग । रोगियांस पाहिजे रोग- । हर्ति मात्रा ॥ ४३ ॥

योग्याला योग, भोग्याला भोग तर रोग्याला रोग हरण करणारी मात्रा आवडते.

The yogi wants yoga (union with Himself); the seeker of pleasure wants to enjoy and the diseased want the medicine that removes the disease.

कवीस पाहिजे प्रबंद । तार्किकांस तर्कवाद । भाविकांस संवाद । गोड वाटे ॥ ४४ ॥

कवीला काव्य आवडते. तार्किक माणसाला तर्कप्रधान वाद आवडतो. श्रद्धाळू माणसाला संवाद गोड वाटतो.

A poet wants poetic works. The logicians want logical discussion and the faithful devotee has fondness for a dialogue with God.

पंडितांस पाहिजे वित्पत्ती । विद्वांसास अधेनप्रीती । कळावंतां आवडती । नाना कळा ॥ ४५ ॥

विद्वानाला विद्वत्ता, आभ्यासू माणसाला अध्ययन आवडते. तर कलावंताला नाना कला आवडतात.

The scholar wants to expound on a religious text; the knowledgeable has love of study and the artist likes the arts of the `many'.

हरिदासा आवडे कीर्तन । सुचिस्मंतां संध्यास्नान । कर्मनिष्ठां विधिविधान । पाहिजे तें ॥ ४६ ॥

हरिदासाला कीर्तन आवडते. शुचिर्भूत माणसाला स्नानसंध्या आवडते. तर कर्मनिष्ठाला निरनिराळे कर्मविधी आवडतात. .

The servant of hari likes kirtana; the pure and holy brahmin likes prayers and his sacred bath and the follower of ritual wants the rules to perform ceremonies.

प्रेमळास पाहिजे करुणा । दक्षता पाहिजे विचक्षणा । चातुर्य पाहे शाहाणा । आदरेंसीं ॥ ४७ ॥

प्रेमळ माणसाला दया, करुणा आवडते. चतुर माणसाला हुशारी आवडते. तर शहाणामाणूस व्यवहार कौशल्य आवडीनें पाहातो.

The loving want sentiment, the shrewd want alertness and the wise understand that wisdom is to be respected.

भक्त पाहे मूर्तिध्यान । संगीत पाहे ताळज्ञाान । रागज्ञानी तानमान । मूर्छना पाहे ॥ ४८ ॥

भक्त मूर्तीध्यान आवडीनें पाहतो. गाणारा तालाचें ज्ञान आवडीनें पाहतो. तर रागाचें ज्ञान असणारा माणूस ताना, आलाप, नींड, खटकें आवडीनें पाहतो.

The devotee wants to understand the image of meditation. The composer wants to understand the knowledge of rhythms. One who plays ragas wants to understand melody and harmony.

योगाभ्यासी पिंडज्ञान । तत्वज्ञासि तत्वज्ञान । नाडिज्ञानी मात्राज्ञान । पाहातुसे ॥ ४९ ॥

योगाभ्यासी माणसाला शरीररचनेच्या ज्ञानाची आवड असते. तत्वज्ञान अभ्यासणार्‍याला निरनिराळ्या तत्वज्ञानांची आवड असते. तर नाडी ज्ञानी माणसाला औषधी मात्रांची आवड असते.

A student of yoga wants knowledge of physiology. The philosopher wants to know the system of philosophy and a vaidya wants to know the pulse rate and the medicine dosage to give.

कामिक पाहे कोकशास्त्र । चेटकी पाहे चेटकमंत्र । यंत्री पाहे नाना यंत्र । आदरेंसीं ॥ ५० ॥

शृंगारप्रिय माणसाला कामशास्त्र आवदते. चेटूक करणार्‍या माणसाला चेटकाचे मंत्र आवडतात. तर जारणमारण करणार्‍यास नाना यंत्रे आवडतात.

The sensual want to know the amorous arts. A black magician wants to know related mantras and a knower of yantras (symbolic diagrams of deities) wants to know these symbolic representations.

टवाळां आवडे विनोद । उन्मतास नाना छंद । तामसास अप्रमाद । गोड वाटे ॥ ५१ ॥

थट्टेखोर माणसास विनोद आवडतो. अंगांत रग असलेल्या माणसास नाना व्यसनें आवडतात. तर तामसी माणसाला दुष्कर्म करणें आवडते.

The idle and mischievous like jokes, the arrogant has a longing for the `many' and one who is lazy is fond of intoxicants.

मूर्ख होये नादलुब्धी । निंदक पाहे उणी संधी । पापी पाहे पापबुद्धि । लाऊन आंगीं ॥ ५२ ॥

मूर्ख माणसाला कांहीं तरी नाद आवडतो. निंदकाला दुसर्‍याचे उणें पाहावयास आवडते. पापी माणूस पापबुद्धीनें दुसर्‍यावर पाप लादून पहात बसण्यांत आनंदतो.

A fool is absorbed in tunes, the slanderer looks for blemishes in others and the sinner within this `all' body likes to prove his sinful intellect/buddhi.

येकां पाहिजे रसाळ । येकां पाहिजे पाल्हाळ । येकां पाहिजे केवळ । साबडी भक्ती ॥ ५३ ॥

एखाद्या माणसाला रसाळपणा आवडतो. तर एखाद्याला पाल्हाळपणा आवडतो. तर एखाद्याला भोळी भक्तीच आवडते.

That One wants the witty anecdote. That One wants the long winding tale and that One wants only pious, simple devotion.

आगमी पाहे आगम । शूर पाहे संग्राम । येक पाहाती नाना धर्म । इच्छेसारिखे ॥ ५४ ॥

तंत्रसंप्रदायी माणसाला तंत्रशास्त्राची आवड असते. शूर माणसाला लढाई आवडते. तर एखाद्याला नाना धर्मांचा अभ्यास करणें आवडते.

One who is absorbed in the vedas seeks only the vedas. The brave seeks out war and the One who understands seeks only to turn his `many' dharma/duties into this `I am'. (We are the One and we each find that which we seek. When our conviction is, "I am a body" then there is a body and birth. When our conviction is this thought `I am' then, there is this body of the `all'. And when this thought is dropped then, thoughtlessness reigns. It all depends on our conviction)

मुक्त पाहे मुक्तलीळा । सर्व पाहे सर्व कळा । जोतिषी भविष्य पिंगळा । वर्णूं पाहे ॥ ५५ ॥

मुक्त होऊं इच्छिणारा मुक्तांच्या वर्तनाची आवडीनें पहाणी करतो. सर्वाची आवड असणारा सर्व गोष्टी आवडीनें पाहतो. तर ज्योतिषी पिंगळा पक्षी त्याच्या आवाजावरुन भविष्य सांगण्यांत गुंतलेला असतो.

The liberated see only this *`fun' of liberation, the `all' sees this `art' of the `all' (ie. forgetting everything is an art) and the astrologer sees always a happy future. *(maharaj- you should understand this world and then enjoy the fun)

ऐसें सांगावें तें किती । आवडीसारिखें ऐकती । नाना पुस्तकें वाचिती । सर्वकाळ ॥ ५६ ॥

अशा रीतीनें जगांतील माणसांच्या आवडी किती सांगाव्यांत ? जो तो स्वतःच्या आवडीनुसार श्रवण करीत असतो. व तशीच पुस्तकें वाचीत असतो.

The `many' thoughts should understand thoughtlessness by having a fondness for proper listening and the `many' books (ie. the tales of our lives etc.) should be *`written and read' in this time of the `all'. *(see 15.6; proper writing means to write this `story' of God. From this one small point ie. knowledge, the whole world has appeared and `many' books have been written. But to have this understanding of knowledge always in your mind is the writing of a spiritual composition and witnessing is the proper `reading' of this `story')

परी परत्र साधनेंविण । म्हणों नये तें श्रवण । जेथें नाहीं आत्मज्ञान । तया नाव कर्मणा ॥ ५७ ॥

परंतु ज्या श्रवणांत परमार्थ कसा साधावा याचे ज्ञान नाही त्यास श्रवण म्हणणे योग्य नाही. ज्यांत आत्मज्ञानाचे प्रतीपादन नाही ती नुसती करमणुक होय.

But where there is no such sadhana to attain this world beyond these three worlds then, this should not be called shravan. When `here' there is no Self-knowledge then, that Reality gets called an amusement (time-pass).

गोडीविण गोडपण । नाकेंविण सुलक्षण । ज्ञानेंविण निरुपण । बोलोंचि नये ॥ ५८ ॥

ज्यांत गोडी नाहीं ते गोडपण नाही. ज्याचें नाक सुरेख नाहीं तो सुरेखच नाही. त्याचप्रमाणे ज्या निरुपणांत आत्मज्ञानाचे विवेचन नाही तें निरुपणच नाही.

Without sweetness, it cannot be called a sweet and without a nose, one cannot be said to be beautiful and a discourse without knowledge, cannot be called this `speech'.

आतां असो हें बहुत । ऐकतां परमार्थग्रंथ । परमार्थग्रंथेविण वेर्थ । गथागोवी ॥ ५९ ॥

आतां अधिक सांगणें पुरें झाले. साधकानें परमार्थाचे ग्रंथ श्रवण करावें. अध्यन करावेत. इतर ग्रंथ चांगले असले तरी आत्मज्ञानाच्या दृष्टीनें उपयोगाचे नाहीत.

Now that thoughtless Self should listen to this `all' and then there can be the non- dual composition of paramarth/Ultimate Accomplishment. Without that composition of paramarth there is only frivolous story-tellings.

म्हणोनि नित्यानित्यविचार । जेथें बोलिला सारासार । तोचि ग्रंथ पैलपार । पाववी विवेकें ॥ ६० ॥

म्हणून ज्या ग्रंथांमध्यें शाश्वत काय व अशाश्वत काय याचे विवेचन असते, सार कोणते व असार कोणतें हें सांगितलेले असते अशा ग्रंथांचे परिशीलनच विवेक निर्माण करते. त्याच्या बळानेच माणूस आत्मज्ञानापर्यंत पोहोचतो.

Therefore let there be thoughtlessness and then this `speech' `here' will be that thoughtless Self. That is a spiritual composition, for by vivek it takes one to the other shore. .